Der Physiker Babinet und die mediumistischen Phänomene.
Autor: A. Aksakow — wydawca czasopisma
Wstęp redakcyjny: W lipcu 1879 roku „Psychische Studien” opublikowało relację o zainteresowaniu fizyka Jacques’a Babineta zjawiskami mediumicznymi. Jej autor przywołuje świadectwa dotyczące unoszenia się stołu bez dotyku oraz list, w którym uczony miał wyrazić gotowość publicznego przedstawienia obserwowanych zjawisk. Tekst dokumentuje sposób, w jaki w ówczesnym środowisku spirytualistycznym przedstawiano stanowisko Babineta. Poniższy przekład zachowuje twierdzenia autora, przytoczony list i przypisy źródłowe.
Fizyk Babinet a zjawiska mediumiczne[1]
Wiedziałem, że Babinet pod koniec życia interesował się zjawiskami spirytualizmu i przekonał się o ich realności. Ponieważ jednak wiedza ta pochodziła jedynie ze słyszenia, pragnąłem oczywiście posiadać dokumentalne potwierdzenie. Podczas pobytu w Paryżu w listopadzie 1878 roku miałem wreszcie przyjemność znaleźć taki dowód. Oto interesujące szczegóły, które zechciał mi przekazać wybitny paryski adwokat, pan B.
Przyjaciel pana B., doktor Feytaud, z całkowicie bezinteresownym zapałem propagował wiedzę o zjawiskach mediumicznych. W latach 1868–1869 przebywał w Paryżu prywatnie działający mediumista, pan Léon Montel, bardzo młody człowiek, w którego obecności występowały niezwykle osobliwe zjawiska fizyczne. Allan Kardec ignorował go tak samo jak wiele innych mediów wywołujących zjawiska fizyczne.
Profesor Babinet został zaproszony przez pana Feytauda, aby był świadkiem zjawisk zachodzących w obecności Montela. Uczestniczył w trzech seansach. Widział tam między innymi, jak wielki stół sam unosi się w powietrze, niedotykany przez nikogo ani przez nic.[2] Na jednym z tych seansów towarzyszył Babinetowi pan Liais, uczony fizyk, obecnie dyrektor obserwatorium w Brazylii. Pan Liais zapytał medium, czy mogłoby sprawić, aby stół uniósł się w chwili, gdy on, licząc w myśli, dojdzie do określonej liczby. Montel odpowiedział, że podobne zjawisko jeszcze nigdy za jego pośrednictwem nie wystąpiło. Stół uniósł się, kiedy pan Liais doliczył do dziesięciu, dokładnie tak, jak sobie tego życzył.
Również doktor Puel, były dyrektor „Revue de Psychologie Expérimentale”, uczestniczył w jednym z tych seansów wraz z astronomem Camille’em Flammarionem. Słyszał, jak profesor Babinet powiedział z wyrazem zdumienia:
„Tak, widzę to; wola jest silniejsza niż prawo ciążenia”.
W następstwie tych seansów Babinet napisał do doktora Feytauda następujący list:
„Szanowny Panie!
Jeżeli pani Milner Gibson[3] nie wyjechała, bardzo pragnąłbym odbyć z Panem i z tą damą naradę nad środkami, które należałoby przedsięwziąć, aby przedstawić publiczności — darzącej mnie wielką sympatią i wobec której, jak sądzę, posiadam pewien autorytet — te niewiarygodne zjawiska, których byłem świadkiem i o możliwości wykazania realności których przekonała mnie Pańska wizyta.
Proszę odpowiedzieć mi jak najprędzej.
Pański całkowicie oddany i najposłuszniejszy sługa
Babinet
rue Servandoni, nr 15.P.S. Jestem zdecydowany pójść naprzód”.[4]
Mój przyjaciel, adwokat B., udał się w listopadzie 1868 roku do pana Babineta, mając przy sobie jego list do doktora Feytauda. Pan Babinet potwierdził mu autentyczność tego listu oraz to, że stwierdził zjawisko unoszenia się stołu bez dotyku.
„Ale — dodał — nie jestem spirytystą”.
Niestety, śmierć miała wkrótce położyć kres planom Babineta. Oryginał tego listu znajduje się w rękach pana Robillarda, wykonawcy testamentu doktora Feytauda, który zmarł w 1870 roku, rok po Babinecie.
Przypisy oryginalne
Numerację przypisów ujednolicono redakcyjnie. Przypis biograficzny o Babinecie w druku jest powiązany z jego nazwiskiem w tytule artykułu.
[1] Babinet, Jacques, profesor fizyki i członek Instytutu, urodzony 5 marca 1794 roku w Lusignan w departamencie Vienne, był uczniem Bineta w Lycée Napoléon, od 1811 roku Szkoły Politechnicznej, a od 1813 roku szkoły artylerii w Metzu. Został oficerem 5. pułku artylerii pieszej; w 1814 roku wystąpił ze służby i objął profesurę matematyki w Fontenay-le-Comte, później fizyki w Poitiers i w Collège Saint-Louis w Paryżu. Zaprzyjaźniony z Arago i Fresnelem, zajmował się optyką meteorologiczną i mineralogiczną, a w latach 1825–1828 prowadził w Athénée wykłady z mineralogii. W 1838 roku zastępował Savary’ego w Collège de France, następnie Pouilleta na Sorbonie; w 1840 roku został członkiem Akademii Nauk. Jego prace z zakresu optyki, meteorologii, magnetyzmu, teorii ciepła itd. są rozproszone w wydawnictwach zbiorowych i czasopismach, najliczniej w „Compte rendu” Akademii Nauk. Konstruował też i udoskonalał liczne, niezwykle cenne przyrządy fizyczne; opracował nowy higrometr, nowy kątomierz do określania załamania światła w substancjach przezroczystych, pneumatyczną maszynę Babineta i wiele innych urządzeń. Jego popularne artykuły o zagadnieniach astronomicznych, fizycznych i meteorologicznych, publikowane w różnych czasopismach, spotykały się z wielkim uznaniem. Zmarł w 1869 roku. — Zobacz jego doniosłą opinię o unoszeniu się stołu w „Psychische Studien”, 1878, s. 195. ↩
[2] Fakt ten został wspomniany w „Revue Spiritualiste” Pierarta w roku 1866, s. 191. ↩
[3] Małżonka znanego i cenionego angielskiego ekonomisty, Wielce Szanownego Thomasa Milnera Gibsona, urodzonego na Trynidadzie w 1807 roku. W 1830 roku uzyskał on w Trinity College w Cambridge stopień bakałarza sztuk wyzwolonych, w 1837 roku został wybrany do parlamentu, w 1846 roku, pod koniec kampanii przeciw ustawom zbożowym, wspierał ministerium lorda Johna Russella w jego polityce wolnego handlu i został mianowany wiceprzewodniczącym Rady Handlu. Po różnych zmianach na stanowiskach został jej przewodniczącym z miejscem w gabinecie, które zachował aż do rozwiązania ministerium Russella w czerwcu 1866 roku. ↩
[4] Francuski oryginał listu brzmi następująco: ↩
« Monsieur! Si Madame Milner Gibson n’est pas partie, je voudrais bien avoir avec vous et avec cette Dame une conférence sur les moyens à prendre pour produire devant un public, qui m’est très sympathique et près duquel je crois avoir quelque autorité, les incroyables phénomènes dont j’ai été témoin, et dont votre visite m’a persuadé que nous pourrions démontrer la réalité.
Répondez au plus vite, je vous prie.
Votre très humble et très obéissant serviteur.
Babinet
rue Servandoni, No. 15.
P. S. Je suis décidé à marcher en avant. »
Uwaga redakcyjna do przekładu
W tekście głównym wskazano lata 1868–1869 jako okres działalności Léona Montela w Paryżu, natomiast przypis o unoszeniu się stołu odsyła do publikacji z 1866 roku. Zachowano obie daty zgodnie z drukiem; bez sprawdzenia przywołanej publikacji nie można rozstrzygnąć tej rozbieżności. Dane biograficzne w przypisach również przełożono jako część źródła historycznego, bez ich niezależnej weryfikacji. Francuski tekst listu zamieszczono w oryginale, ponieważ jego polski przekład znajduje się już w tekście głównym.
Nota źródłowa
Autor: A. Aksakow — nazwisko podane w nagłówku bieżącym s. 291; pod tytułem podpis: Vom Herausgeber („Od wydawcy”).
Tytuł oryginalny: Der Physiker Babinet und die mediumistischen Phänomene.
Tytuł polski: Fizyk Babinet a zjawiska mediumiczne.
Czasopismo: „Psychische Studien. Monatliche Zeitschrift, vorzüglich der Untersuchung der wenig gekannten Phänomene des Seelenlebens gewidmet”, rocznik VI, zeszyt 7, lipiec 1879, s. 289–291, dział I: Historisches und Experimentelles.
Podstawa przekładu: dostarczony skan. Opracowanie obejmuje wyłącznie artykuł o Babinecie wraz z jego przypisami; rozpoczynający się na s. 291 tekst o dematerializacji stanowi osobny materiał.